GENIETEN IN NEDERLAND

Het medialandschap is aardig aan verandering onderhevig geweest. Is dat goed of slecht? Hoe beïnvloeden de media ons denken en ons gedrag?
Ik kom uit een conservatief gezin. We lazen thuis dagblad Trouw. Het nieuws dat daarin stond was betrouwbaar en de opiniestukken raakten aan wat ik van thuis meekreeg. Toen ik voor het eerst Dagblad Het Vrije Volk in handen kreeg opende ik de krant door het voorzichtig met twee vingers vast te houden. Ik was bang dat hun socialistische gedachten mij zo zouden vastgrijpen dat mijn geest vertroebeld zou raken. Ook Het Parool werd als links gekwalificeerd. Grappig dat ik jaren later correspondent van Het Parool werd en nog later verslaggever bij Het Vrije Volk. Het kan verkeren. In de jaren zestig en zeventig was het medialandschap heel breed. Je had een aantal rechtse, een aantal linkse kranten en kranten van het midden. De meest objectieve, maar moeilijk te lezen krant door het taalgebruik was de NRC. Ook het Handelsblad was redelijk objectief, dus meer van het midden, het liberalisme. Iedere stad had z’n eigen krant en soms wel twee. In Amsterdam had je De Telegraaf, Het Parool en Nieuws van de dag. In Rotterdam het Algemeen Dagblad en de Rotterdamsche Courant en zelfs de Nieuwe Rotterdamse Courant. Je had omroepen voor alle gezindten en al die opinies werden duidelijk geprofileerd.
Dat is allemaal totaal veranderd. De omroepen zijn gefuseerd en laten vrijwel allemaal hetzelfde soort programma’s zien. De VARA mag dan socialistische zijn, de meeste programma’s kunnen ook door andere zendgemachtigden worden uitgezonden. Al zitten er in veel van hun programma’s nog wel verborgen verleiders. Omroepen richten zich veelal op het westen en vooral op de Amsterdamse grachtengordel. Redacteuren zijn veelal jong en hebben weinig historisch besef.

De regionale dagbladen zijn allemaal teruggebracht tot katernen van het Algemeen Dagblad. De Telegraaf is rechts, de Volkskrant links, Trouw conservatief en het NRC/Handelsblad Liberaal. De leesdichtheid is ernstig afgenomen en vooral jongeren halen hun nieuws van internet.
Berichten op internet zijn veelal niet de linken aan stromingen als links, rechts of liberaal. Ze fluctueren op de impact die ze maken. Dus berichten moeten opvallen en iets teweeg brengen. Daardoor kan je de grootste onzin verkondigen die voor waar wordt aangenomen als maar genoeg mensen dat bericht ondersteunen of bevestigen. Niet de uitgevers die zich richten op traditionele normen en waarden uit de Nederlandse cultuur bepalen wat we te horen en te zien krijgen, maar veelal organisaties die geld willen verdienen. Facebook en Google zijn bepalend in wat wij en vooral jongeren te lezen en te zien krijgen. Vloggers zijn toonaangevend. Er is geen enkele controle op het waarheids gehalte van wat zij zeggen. Maar zij bepalen voor een groot deel hoe we informatie tot ons krijgen. Donald Trump heeft een nieuw begrip groot gemaakt: Nepnieuws. En er is veel nepnieuws. Waar krantenredacties altijd zorgden voor hoor en wederhoor, is het nu: hoor en zie maar.
Een bijkomend feit is dat de meeste organisaties die voor het nieuws zorgen in buitenlandse handen zijn. Facebook en Google zijn Amerikaans en het reclamegeld dat Nederlandse bedrijven er besteden gaat dus naar het buitenland. De Volkskrant, Het Parool, Trouw, NRC/Handelsblad en het Algemeen Dagblad zijn Belgisch. Zelfs de Telegraaf is nu in Belgische handen. Al de winst van het reclamegeld gaat dus die kant op. RTL is een Luxemburgs bedrijf.

Kortom, het is een totale verandering in verhouding met dertig jaar geleden. Het geld dat wij besteden gaat vooral naar het buitenland. Want ook winkelketens als H&M, Primark, Bijenkorf, De Tuinen en nog zovelen, zijn allemaal buitenlandse bedrijven. Het geld dat wij in die winkels er uitgeven gaat dus naar aandeelhouders in andere landen die het besteden in het buitenland. Het komt dus niet meer ten goede aan de Nederlandse economie. Het argument is dat die buitenlandse bedrijven wel zorgen voor werkgelegenheid. Ik zou zeggen, ga eens kijken in die winkels naar het personeel en vooral naar de leeftijd. Het zijn vooral jongeren die er voor een jeugdloon werken en als ze ouder worden kunnen ze uitkijken naar een ander baantje.
Terug naar het medialandschap. De computers komen allemaal van buitenlandse bedrijven, de muziek industrie is in handen van buitenlandse labels en Apple’s ITunes en Spotify bepalen wat wij kunnen kopen en beluisteren. Alles draait om omzet. Nieuws is een middel geworden om ons binnen te halen op bepaalde sites. Entertainment is bedoeld om ons dingen te laten kopen.

Wat is het alternatief?
Natuurlijk was vroeger niet alles beter. Als je vroeger een afwijkende mening had kwam je er niet mee in de krant want het paste niet in hun plaatje. Nu heb je de kans om een groot publiek te bereiken met jouw mening. Een goede vlogger verdient een goed salaris aan z’n hobby. De slechte vlogger verdient niets en vrijwel niemand kijkt ernaar. Het selecteert zichzelf dus. Als je jouw mening kwijt wilt kan dat op je eigen website, je geeft een webinar of je schrijft op Facebook, maakt een filmpje voor Instagram of zet het op YouTube. Het is dus eigenlijk heel democratisch dat nu iedereen zich kan laten horen. Degene die alleen maar schelden en alles afkraken krijgen meestal geen volgers. Geert Wilders heeft z’n eigen publiek en alhoewel veel mensen het met veel wat hij zegt eens zijn zullen die lang niet allemaal op hem stemmen want hij vertelt echt veelvuldig onzin, bedoeld om in het nieuws te komen en anderen te schokkeren. Hij is afkrakend en afbrekend en niet opbouwend. Dat vinden we wel leuk, maar dat zijn we ook weer snel zat. Ook dat selecteert zich uit. Er is meer vrijheid door het internet.
De bedoeling van opiniërende artikelen is de lezer aan te zetten tot een eigen mening. Het is prima als rechts en links niet meer bestaan en dat we individueel beslissen wat wij goed vinden voor onszelf en de mensen om ons heen.

Nederland is een prachtig land. De lokale politiek is weliswaar niet van een hoog niveau en ze nemen soms hele vreemde beslissingen, maar ook politiek is eindig. Er zal een nieuw systeem gaan ontstaan, al zal dat nog twintig jaar duren. Door de multiculturele samenleving is er een verrijking van gebruiken en gewoonten, ander eten en nieuwe inzichten.Natuurlijk kunnen we niet steeds maar vluchtelingen op blijven nemen. Als we internationaal oplossingen zoeken voor mensen die moeten vluchten voor hun leven, dan zijn we goed bezig. Maar dan dienen we gelukzoekers de toegang tot ons sociale systeem te ontzeggen. Door met elkaar de criminaliteit te bestrijden komen we ergens, maar dan dienen we te beginnen bij het corrigeren van elkaars onbetamelijke gedrag zoals te hard rijden, links in te halen, telefoon gebruik in de auto, lawaai op straat, geen rekening houden met je buren, pesten. Ook dat is een illusie dat het opgelost wordt want je hebt nu eenmaal mensen die zich vanuit hun opvoeding asociaal gedragen. Maar ipv klagen kunnen we veel zelf doen. Dat is het mooie van dit land. Help elkaar, luister naar elkaar, vorm je eigen mening door een probleem van meerdere kanten te bekijken.

Ik kijk geen journaals meer. Ze zijn oppervlakkig en laten vooral ongelukken en sensatie zien. Het beeld is belangrijker dan de boodschap. Ik lees wel twee tot drie kranten per dag (dagelijks AD en NRC) en ik lees blogs van opiniemakers. Ik denk na en vorm een mening die blijft staan totdat andere inzichten of argumenten ervoor zorgen dat ik de mening bij stel of zelfs totaal verlaat. Dat is dan weer het voordeel van deze snelle wereld waarin we leven.

Als we dat nu eens in het Ennneagram plaatsen zien we dat Nederland als Ennneagramtype rekenend mag worden tussen type 6, de Loyalist en type 7, de Avonturier in. Dit is een land van regelgeving, maar vervolgens geeft iedereen daar een eigen draai aan. We willen de regels graag wat ruim zien en niet al te letterlijk nemen. We willen graag zekerheden inbouwen, maar ook veel vrijheid hebben. Dat is een vreemde combinatie. Kijken we nog even verder in het Enneagram dan komen we bij het procesmodel. Punt 6 het punt van feedback en kritiek. Nederlanders zijn erg kritisch als het hen uitkomt. Punt 7 is het punt van verfijning. Er moet nog veel gebeuren om het doel te bereiken. Daar blinken wij wel in uit. Als er iets aan de hand is zetten we met elkaar de schouders er onder en gaan we ervoor, met elkaar en voor elkaar.
Kijken we nog iets verder in het Enneagram dan kom je bij De weg naar vrijheid. Daar is punt 6 het punt van Ontluiken, de deuren openzetten en anticiperen op wat er gebeurt. Punt 7 is de plek van verantwoordelijkheid. Dat is nu precies wat we niet altijd doen. Nederland is er goed in anderen de schuld te geven. Zo zie je steeds de dualiteit in onze landsaard.

Uiteindelijk is dit een prachtig land waarin veel kan, we veel blijven schelden op wat er mis is maar al snel de rijen sluiten en er het beste van maken om onze vrijheid te waarborgen.